Jeyan Ne Demek Osmanlıca?
Bir gün arkadaşlarla çay içip sohbet ederken, herkesin telefonlarına gömüldüğü o anlardan birinde, aniden biri sordu: “Jeyan ne demek Osmanlıca?” Bütün sohbet bir anda dondu. Düşünmeye başladım; “Yani bu kadarını beklemiyordum!” dedim içimden. O an kafamda binlerce soru belirdi: “Osmanlıca mı? Jeyan ne ya, bu ne? Kimse anlamaz mı ki bu kelimeyi?” Tabii, hemen Google amcaya başvurmak aklıma gelmedi, çünkü “Osmanlıca ne demekti ki?” diye düşünmeye başladım.
Hadi gelin, bu kafa karıştırıcı “Jeyan” kelimesine bir göz atalım.
Osmanlıca’da Jeyan: Anlamı Ne?
Herkes bir şeyler söylerken, ben kendi kendime düşündüm: “Jeyan” aslında tam olarak ne anlama geliyor? Bir kelimeyi duyduğumda hemen bir anlam yüklemeye çalışırım ama Osmanlıca deyince işler biraz daha karışık olabiliyor. Neyse ki araştırmamı yaptım (Google’a tabii), ve öğrendim ki “Jeyan” kelimesi Osmanlıca’da aslında “güzel” ya da “zarif” anlamına gelir. Evet, yanlış duymadınız; Osmanlıca’da “Jeyan” bir tür zarafet, güzellik ve incelik anlatan bir kelime. “Jeyan gibi” bir şey olduğunda, ne kadar şık ve zarif olduğunu ifade ediyoruz.
Gerçekten de, bu kelimeyle ilk tanıştığımda kafamda garip bir sahne belirdi. Öyle bir anda görselleştirdim ki: Osmanlı Sarayı’nda bir padişah, vezirine bakarak “Vezirim, bu işte gerçekten jeyan bir iş yapmışsınız!” demiş gibi. Tabii, o zamanlar bu kelimeyle bu kadar yakın bir bağ kurmak çok mümkün değildi, ama düşündükçe ilginç bir şekilde kendimi Osmanlı İmparatorluğu’nda bir saray muhafızıyken hayal etmeye başladım. “Jeyan” kelimesi bu kadar zarif ve derin anlamlar taşıyorsa, bizler de modern hayatta her anımızda daha zarif olmalıymışız gibi hissediyorum, sanki.
Jeyan’ı Nasıl Kullandılar?
Günümüz Türkçesine baktığınızda, “Jeyan” kelimesinin eski bir kelime olduğunu fark ediyorsunuz. Ama bir zamanlar Osmanlı Sarayı’nda günlük dilde sıkça kullanılan bir kelimeymiş. Düşünsenize, bazen yemek yerken birinin “Jeyan gibi bir tatmış” dediğini duyarsanız, ne kadar şık olurdu! Hatta bu kelime, birisini överken “Jeyan gibi bir insan!” demek için bile kullanılabiliyordu. “Zarif”, “güzel”, “hızla dikkat çeken” ve “görkemli” gibi anlamları vardı.
Aklıma hemen eski zamanlardaki Osmanlı saraylarında yaşanan komik bir anı geldi. Saraya bir konuk gelmiş, herkes giyinik, kuşanmış. Padişah konuklarına bakarken, tam o anda bir vezir çıkıp “Beyefendi, Jeyan gibi giyinmişsiniz!” demiş. Padişah tabii biraz şaşırmış, “Ne demek Jeyan gibi?” demiş. O da, “Yani efendim, gerçekten şıklıkta sınır tanımıyorsunuz!” demiş. Böylece, Jeyan’ın anlamı saray halkı arasında da günümüze ulaşmış.
Bunu duyan herkes, “Bize de bir şeyler söyleseniz, vezir bey!” demiş tabii. Hani, bu durumda şıklık ve zarafet işin içine girmişken, mizah da kaçınılmaz hale gelmiş.
Modern Hayatta Jeyan: Kendi İçimdeki Osmanlı
Bugün bile, “Jeyan” kelimesi bana biraz nostaljik, biraz komik geliyor. Kendimle dalga geçerken, arada bu kelimeyi kullanıp gülümsüyorum. Mesela geçen hafta bir arkadaşım bana “Aman be, sen de jeyan oldun!” dediğinde, içimden hemen şöyle düşündüm: “Evet, jeyan olmaya başladım, çünkü her şeyin anlamını sorgulamayı seviyorum!”
Ve bunu söyleyen kişi de, aslında günlük yaşamın içinde de zarafetin ne kadar kaybolduğunu düşünmeden edemeyen biri. Ama şunu fark ettim ki, bazen en basit şeyler, mesela bir çay içtiğimizde veya dostlarla buluştuğumuzda, “Jeyan gibi” bir havada olmak bile hayatı güzelleştirebilir. Yani bu kelime sadece zarif olmakla kalmıyor, aslında insanın içindeki iyiliği, güzelliği dışarıya yansıtma şekliyle de ilişkilendirilebiliyor.
Bir akşam, arkadaşlarla dışarıda yürürken biri şöyle demişti: “Bence jeyan bir geceydi bu.” Hani her şeyin iç içe geçtiği, rahatça sohbet ettiğimiz, hiçbir şeyin zorlanmadığı, her şeyin yerli yerinde olduğu bir gece. Ve o an, Jeyan’ın anlamını bir kez daha içimde hissettim. “Güzel” ve “zarif” değil, aslında anlamı en basit şekilde, huzurlu olmak demekti. Bir dostla geçirilen kaliteli zaman, bir fincan çayın tadı, hayatın karmaşasında bulduğumuz huzur; işte bu, gerçek Jeyan’dı.
Sonuç Olarak Jeyan Ne Demek?
Osmanlıca’da Jeyan, aslında zariflik, güzellik ve şıklıkla özdeşleşmiş bir kelime. Günümüzde nadiren kullandığımız, ama kulağa gerçekten hoş gelen bir kelime. Ama içsel olarak bu kelimenin bana ve çevreme kattığı anlam, biraz daha derin. Kısacası, “Jeyan” demek, sadece şıklık değil, aynı zamanda ruhsal bir zarafet ve içsel huzur anlamına geliyor.
Evet, belki bu yazıyı okurken birkaç defa gülümsediniz ve “Jeyan” kelimesini farklı bir açıdan düşündünüz. Kim bilir, belki de bir gün, “Jeyan gibi bir hayat” yaşamanın ne demek olduğunu daha iyi anlayacaksınız.