Hangi Hayvanın Cinsiyeti Yoktur?
Yıllardır kendime sorarım: “Nedir bu cinsiyet meselesi, arkadaş? Hepimiz bir şekilde varız, ama neden bu kadar derinlemesine bir ayrım var?” Soruyu her sorduğumda, İzmir’de sahilde yürürken, bir köpeğin kafasına takılan rüzgarı izlerim. Kafasına rüzgar vurmuş, ama o köpeğin dünyasında cinsiyet falan yok. O an, dünya sadece o rüzgarın sıcaklığından ibaret. O köpek, bana cinsiyet meselesini unutturur, sonra birden kafamda bir soru belirir: “Hangi hayvanın cinsiyeti yoktur?”
İşte bu yazıda, cinsiyetin bir hayvanın hayatında ne kadar anlamsız bir şey olabileceğine dair düşünüp, mizahi bir şekilde bu sorunun cevabını arayacağım. Ve bir yere kadar da bence kendimle dalga geçip, okura bir yandan da hayatın içindeki saçmalıklarla nasıl başa çıkılabileceğini göstereceğim.
Cinsiyet Kimliğini Anlamaya Çalışırken
Hadi, önce cinsiyetin ne olduğunu ve bizim onu neden bu kadar takıntı haline getirdiğimizi anlamaya çalışalım. İşte ben de bu noktada sık sık kafamı sallayarak içsel bir monolog başlatırım:
İç Ses: “Cinsiyet. Yani, evet. Vücut, biyolojik özellikler. Bir şeyler var, bir şeyler yok. Ama en sonunda hepimiz de hayvanız zaten. Hayvanlar da bazen cinsiyet meselelerini es geçiyorlar. Sen ne diyorsun, köpek?”
Köpekler… Cinsiyetleri yokmuş gibi davranabilirler. Hatta bazen benden daha özgürler gibi hissediyorum. Mesela İzmir’in her köşesindeki sokak köpeklerinin, “Beni rahat bırakın!” havası, onlara dair ilk gözlemlerimden. Ya da sokakta oynayan kedi ve köpeklerin ilişkileri… Kimse kimseye “Hadi bir ilişkiler durumu yapalım” demiyor. Her şey doğal, her şey özgür, ve en önemlisi de cinsiyet bu dünyanın önceliği değil.
Ama cinsiyetin gerçekten anlamını kaybettiği hayvanlar var mı? Cevap, bir nevi sürpriz gibi.
Cinsiyetin Sınırlarını Aşan Hayvanlar
Aslında bu yazının en komik yanı şu: Hangi hayvanın cinsiyeti yoktur? sorusunun cevabı, biraz da bakış açımıza bağlı. Eğer cinsiyet, biyolojik bir farklılıksa, bazı hayvanlarda cinsiyetin gereksiz olduğunu gösteren bir takım örnekler var.
Bir kere, deniz salyangozlarını ele alalım. Bunlar her zaman şaşırtıcıdır. Hangi hayvanın cinsiyeti yoktur? demek, aslında bu yaratıklara çok yakışır. Çünkü deniz salyangozları her ikisini birden taşıyan, yani her iki cinsiyete de sahip olan yaratıklardır. “Biyolojik cinsiyet rollerinin ne önemi var?” diye sorarlar. Tabii, bir salyangoz olarak yaşamak bana zor gelir, ama bu cinsiyet karmaşasını bir şekilde ortadan kaldırmak gerçekten ilginç bir konsept.
Bir gün, İzmir’de sahilde yürürken deniz salyangozlarını gördüm. İçimden şöyle geçirdim: “Yani, ben burada derin derin düşünürken, bu salyangozlar yaşıyor ve bana cinsiyetin anlamını anlatıyorlar.” İç sesimle baş başa kalıp, gerçekten cinsiyetin bir biyolojik özellikten öte ne kadar fazla anlam taşıdığını fark ettim. Salyangozun hayatı, yavaş ama düşünceli.
Cinsiyetin Gerçekten Önemi Var mı?
Bu konuya tam olarak ne zaman odaklanmam gerektiğini bilmiyorum. Gerçekten. İzmir’de bir kafede arkadaşlarımla otururken birdenbire düşünmeye başladım: Cinsiyet mi? Gerçekten mi? Bir yanda kadın-erkek kavramları, bir yanda da doğada hayvanların hiç cinsiyet kaygısı olmadan yaşamaya devam etmesi. Kim haklı? Gerçekten de deniz salyangozları gibi cinsiyetin gerisinde kalabilen bir yaşam tarzı arayışına mı girmeliyim?
Ben: “Hadi ya, bak şu köpeklere. Kimse onlara ‘kız mısın, erkek misin?’ demiyor. Bir tek havlayıp gidiyorlar. Biz neden bu kadar kafaya takıyoruz?”
Arkadaşım: “Vallahi seni çözemiyorum. Hadi köpeklerin cinsiyetini çöz. Bir de deniz salyangozunu çöz… Neyse, bana kalsa senin cinsiyet karmaşan bitmez.”
Bir an durup düşündüm ve gülümsedim. Aslında doğruydu. Biz, bazen hayvanların yaşam tarzlarından çok daha karmaşık hale getiriyoruz her şeyi. Cinsiyet konusunu bile.
Cinsiyetsiz Bir Dünya: Teknolojinin Hayvanlara Dönüşü
Günümüzde teknoloji o kadar gelişti ki, hayvanlar bile daha özgür hale geldi. Artık robotlar, yapay zekalar bir şekilde hayvanlardan ilham alabiliyor. Mesela, yapay zeka algoritmaları tasarlanırken, bazen hayvanların doğal davranışlarından esinleniliyor. İşte o zaman aklıma bir soru gelir: Bu makineler de mi cinsiyetsiz olacak? “Yani, robotlar hayvanlar gibi tek bir özellik taşıyan varlıklar mı olacak?” diye düşündüm.
Bunun sonucunda biraz komik bir düşünceye kapıldım: Eğer robotlar gerçekten cinsiyet taşımayacaksa, hayvanlardan daha fazla özgürlüğe sahip olacağız. Ama tabi, bu robotların çamaşırlarını kimseye bırakmaması şart. Çünkü evde iş yapan robotlar her zaman biraz “cinsiyetçi” olur, değil mi? Tamam, burası biraz şaka, ama işler gerçekten de hayvanlardan ilham alarak farklı bir noktaya gidebilir.
Sonuç Olarak: Cinsiyetin Ötesinde Bir Yaşam
Öyle ya da böyle, hangi hayvanın cinsiyeti yoktur? sorusunun cevabını bulmak aslında çok zor değil. Gerçekten de cinsiyetin ne kadar hayvanlar için önemsiz olduğunu gördükçe, insanların da bazen gereksiz yere bu kadar karmaşık hale getirdiği bir kavramdan bahsediyoruz. Belki de asıl sorun, bu kadar çok detayla yaşamayı seviyor olmamız.
Sonuçta, bazen sadece bir köpeğin rüzgarda savrulmasına bakıp, tüm bu cinsiyet meselesini unutmak gerek. Ya da bir salyangozun sakinliğiyle hayatı sorgulamak.
İç Ses: “Yani, cinsiyet meselesi gerçekten bir yerde saçmalık gibi görünüyor, ama insan bunu anlamak için biraz salyangoz gibi düşünmeli, değil mi?”
Gülümseyerek, yaşadığımız dünyayı biraz daha basit hale getirmek, her şeyin biraz daha yavaşlayıp düşünmeye yer bırakması gerektiğini düşündüm. Hadi, biraz da biz köpekler gibi havlayalım ve bu dünyada cinsiyetin aslında o kadar da önemli olmadığını fark edelim.
Kapanış: Peki, hangi hayvanın cinsiyeti yoktur? Yanıt basit: Her ikisine de sahip olan, bazen cinsiyetin kaybolduğu, doğanın huzurunda varlıklarını sürdüren deniz salyangozları gibi düşünmeye başlamamız gerek. Ve belki de bir noktada, biraz daha cinsiyetin ötesinde bir yaşam kurabiliriz, ne dersiniz?