Perşembe İsmi Nereden Gelmiştir?
Birçoğumuz için haftanın beşinci günü olan Perşembe, sadece bir iş gününden ibaret değil, aynı zamanda dilimizde ve kültürümüzde derin bir yer edinmiş bir kavram. Peki, “Perşembe” ismi nereden geliyor? Dilimizin bu kelimesinin arkasında hangi tarihsel ve kültürel etkileşimler var? Sadece bir gün ismi olarak mı kalmalı, yoksa üzerine düşünmemiz gereken bir derinlik var mı? Bu yazıda, Perşembe’nin anlamını tartışarak, sevdiğimiz ve sevmediğimiz yönlerine değineceğiz. Hazırsanız, biraz felsefi bir yolculuğa çıkalım.
Perşembe’nin Kökeni: Tanrılarla Dans
Perşembe’nin adını, kökeni Antik Roma’ya dayanan “dies Iovis” (Jüpiter’in günü) ifadesinden aldığı bilinir. Roma mitolojisinde Jüpiter, gökyüzü ve yıldırımların tanrısıydı, yani Perşembe günü aslında Tanrı Jüpiter’e adanmıştı. Peki, bu Roma’dan bize miras kalan bir gelenek, ama Türkiye’deki halk arasında gerçekten de bu tanrıyı ne kadar hatırlıyoruz? Ya da, gerçekten bu kadar derin bir mitolojik bağlantı, dilimizdeki günlük kullanıma ne kadar yansıyor?
Gelin şimdi başka bir açıyı tartışalım. Hristiyanlık sonrasında, Perşembe günü, önemli dini etkinlikler için düzenlenen günlerden biriydi. Örneğin, Hristiyanlıkta İsa’nın Son Akşam Yemeği’nin Perşembe gecesi yapıldığına inanılır. Bizde ise Perşembe günleri pek çok kültürel etkinlik ve toplumsal buluşmalar için kullanılır, mesela “Perşembe Pazarı”. Aslında Perşembe’nin ismi ne kadar eskiye gitse de, bizim hayatımıza nasıl girdiği, bambaşka bir tartışma konusu.
Perşembe’nin Bugünkü Anlamı: İş Dünyası ve Sosyal Hayat
Şimdi biraz daha günümüze gelelim. Perşembe, Türkiye’de çoğu zaman iş günlerinin hemen bitiminden sonra başlayan hafta sonu heyecanının eşiğidir. Özellikle büyük şehirlerde Perşembe akşamları, hafta sonunun gelmesine birkaç adım kalmış gibi hissedilir. O yüzden aslında Perşembe, “yarım hafta” hissiyatıyla çok önemli bir yer tutar. Çalışanlar için bu gün, bazen haftanın en verimli günüdür, bazen de “işten bir gün daha kurtulmuş olmanın verdiği rahatlık” duygusu.
Fakat, bir şeyin farkında mıyız? Perşembe’nin iş dünyasıyla olan ilişkisi ne kadar güçlü olsa da, o eski mitolojik, tanrısal anlamından eser kalmadı. Belki de bu kadar hızlı bir şekilde koşturduğumuz bir dönemde, Perşembe’nin ismi sadece bir “durum göstergesi” olmaktan başka bir şey ifade etmiyor. Çoğumuz için Perşembe, işyerinde toplantıların yapıldığı, işlerin çoğaldığı ama aynı zamanda “yarım hafta” özleminin arttığı bir gündür.
Perşembe gününün dilimize nasıl yerleştiği konusunda bu kadar ciddi tartışmalar yaparken, şunu sormadan geçemiyorum: Gerçekten haftanın beşinci günü olan bu günün, hala tanrılarla bir ilgisi var mı? Yoksa, sadece bizler her bir günü sadece iş günü olarak mı görmeye başladık?
Perşembe İsminin Gölgesindeki Eleştiriler
Beni gerçekten rahatsız eden bir şey var. Herkes Perşembe’nin kökenine, tarihine, mitolojik taraflarına hayran kalırken, bir gerçek gözden kaçıyor: Perşembe, günün çoğunu işte harcayanlar için sıradanlaşmış ve ruhsuz bir zamana dönüşmüş durumda. O eski günlerdeki tanrılarla dolu heyecan, hala bir anlam taşımıyor mu, yoksa bizler bu günü yalnızca haftanın bir parçası olarak mı kabul ediyoruz? Bu sorunun cevabını tam olarak veremiyorum. Ama şunu çok net biliyorum: Perşembe’nin tanrısal boyutu, günümüzün modern iş dünyasında ne yazık ki silinmiş durumda. Bunu bir yandan eleştiriyorum, çünkü geçmişle bağımız ne kadar zayıflarsa, geleceğe dair anlamımız da o kadar belirsizleşiyor.
Peki, bu günün adının hâlâ Tanrı Jüpiter’e dayanması, hepimizin mitolojik bir anlam yüklemesi gerektiği anlamına mı geliyor? Bana göre, bu tür geleneksel bağları anlamak ve yaşatmak önemli, ama ne kadar süre daha bu “gün ismi”ne mitolojik bir saygı göstereceğiz? Hayatımızda “Perşembe”yi sadece iş günü olarak mı göreceğiz, yoksa bu ismin taşıdığı tarihsel ve kültürel zenginliği yeniden keşfedecek miyiz?
Perşembe’nin Sosyal Yaşamla İlişkisi
Beni Perşembe isminin kökeninden çok daha fazla düşündüren şey, bu günün toplumdaki sosyal fonksiyonudur. Herkes bir Perşembe akşamı “çalışan insan” rolüne bürünüp, hafta sonunun ne zaman geleceğini konuşuyorsa, acaba bizler gerçekten de bu günü sadece bir iş günü olarak mı kutluyoruz? Perşembe, o eski Tanrı Jüpiter’e adanmış yüce bir gün olmaktan, sadece “yarım hafta”nın bitmesine bir adım kaldığı bir gün olmaya dönüşüyor. Bu bana biraz buruk geliyor. Bu isim, bazen etrafımda o kadar sıradanlaşıyor ki, gülüp geçiyorum.
Sonuç olarak, Perşembe ismi bence tarihsel bir anlam taşıyor ama bu anlamın bugün toplumda ne kadar yankı bulduğunu tartışmaya açmak gerek. Tanrı Jüpiter’den haftanın son iş gününe dönüşen bu isim, sizce sadece bir alışkanlık mı? Yoksa gerçekten de kültürel bir mirası taşıyan bir öğe mi?
Perşembe ismi hakkındaki görüşleriniz neler? Günümüz dünyasında hala mitolojik bir anlam taşımalı mı, yoksa sadece işinize bakıp hafta sonuna doğru bir adım daha mı atmalısınız?